Ultrasonografia prostaty (stercza) to jedną z najważniejszych metod obrazowania męskiego układu rozrodczego. Pozwala na precyzyjną ocenę wielkości, kształtu oraz struktury gruczołu krokowego, który odpowiada za produkcję płynu nasiennego. Ze względu na fakt, że nowotwór prostaty jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych u mężczyzn, regularna diagnostyka obrazowa tego ważnego organu, jest kluczowym elementem dbania o zdrowie. Badanie ultrasonograficzne pozwala także na wykrycie łagodnych zmian takich jak: zmiany zapalne, łagodny przerost prostaty.
Współczesna urologia wykorzystuje dwie główne techniki obrazowania ultradźwiękowego, które różnią się sposobem przeprowadzenia i precyzją:
1. USG przezpowłokowe/przezbrzuszne (ang. transabdominal ultrasound, TAUS)
To metoda mniej inwazyjna, podczas której lekarz przesuwa głowicę po dolnej części brzucha.
2. USG transrektalne (ang. transrectal ultrasound – TRUS)
Badanie wykonywane przez odbyt przy użyciu wąskiej sondy. Jest to standard w diagnostyce onkologicznej.
Kluczowym faktem dotyczącym gruczołu krokowego jest to, że nie zachowuje on stałego rozmiaru przez całe życie. Prostata przechodzi przez dwa główne etapy wzrostu: pierwszy w okresie dojrzewania (kiedy podwaja swoją objętość) oraz drugi, który zaczyna się około 25. roku życia i trwa niemal do końca życia mężczyzny.
Wielkość prostaty w poszczególnych etapach życia:
Ważna uwaga: Stopniowe powiększanie się prostaty jest naturalnym procesem starzenia i nie musi oznaczać choroby. Jednakże, gdy gruczoł staje się zbyt duży, zaczyna uciskać cewkę moczową, prowadzi to do dolegliwości zdrowotnych i wymaga konsultacji urologicznej.
Podczas badania ultrasonograficznego lekarz badający skupia się na kilku kluczowych parametrach, które pozwalają odróżnić stan fizjologiczny od patologicznego:
Zgodnie z najnowszymi trendami medycznymi, diagnostyka USG nie ogranicza się już tylko do obrazu w skali szarości. Nowe metody pozwalają na analizę strukturalną i funkcjonalną:
1. Wskazania do USG przezpowłokowego:
Badanie to jest rutynową częścią badania USG narządów jamy brzusznej. Należy je obowiązkowo wykonać u pacjentów zgłaszających tzw. objawy dyzuryczne, do których należą:
2. Wskazania do USG transrektalnego:
Badanie głowicą dorektalną jest bardziej szczegółowe i zaleca się je w następujących przypadkach:
3. Wskazania do biopsji prostaty pod kontrolą USG:
W przypadku podejrzenia zmian nowotworowych kolejnym krokiem jest wykonanie precyzyjnej biopsji celowanej. Często w tym procesie wykorzystuje się obrazowanie MRI tzw. fuzyjna biopsja celowana. Lekarz w trakcie badania (nakłada warstwowo) obraz z rezonansu magnetycznego prostaty mpMRI na obraz USG wyświetlany w czasie rzeczywistym podczas zabiegu. Dzięki temu specjalista może precyzyjnie skierować igłę biopsyjną w miejsce, które w samym badaniu USG mogłoby być niewidoczne. Następnie pozyskany materiał jest poddawany procedurze badania histopatologicznego.
Badanie ultrasonograficzne jest szybkie (trwa od kilku do kilkunastu minut), bezbolesne i pozwala na natychmiastowe omówienie wyników z lekarzem. Wyróżniamy dwie główne drogi badania:
1. USG przezpowłokowe (TAUS) – badanie przez brzuch
Jest to standardowy element badania jamy brzusznej, wykonywany u każdego pacjenta z objawami dyzurycznymi (trudnościami w oddawaniu moczu).
2. USG transrektalne (TRUS) – badanie przez odbyt
Badanie to zapewnia znacznie wyższą precyzję dzięki zastosowaniu głowic o wysokiej częstotliwości (nawet 8–12 MHz), co pozwala dostrzec zmiany milimetrowe.
1. Ograniczenia USG przezpowłokowego (TAUS)
2. Ograniczenia USG transrektalnego (TRUS) w skali szarości (klasyczne 2D)
Wczesna diagnostyka jest najskuteczniejszą bronią w walce z chorobami męskiego układu rozrodczego. Nowotwory prostaty w początkowym stadium często rozwijają się bezobjawowo, dlatego tak ważne jest przestrzeganie poniższego harmonogramu:
Wytyczne w zależności od wieku
Dlaczego regularność ma znaczenie?
Regularne badania prostaty są nieodzownym elementem dbałości o zdrowie, mającym na celu wczesne wykrywanie i leczenie problemów z prostatą, w tym zmian nowotworowych. Obecnie zachorowalność na raka prostaty w Polsce systematycznie wzrasta, przez co wciąż jest to jeden z najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn. Regularne konsultacje z lekarzem, omówienie indywidualnego ryzyka i ustalanie harmonogramu badań dostosowanych do indywidualnych potrzeb może więc przyczynić się do długiego i zdrowego życia.
Opracowano na podstawie: Tyloch JF, Wieczorek AP. The standards of an ultrasound examination of the prostate gland. Part 1. J Ultrason. 2016 Dec;16(67):378-390.